De WBGT-index: Een Thermometer Die Veel Meer Meet Dan Warmte
Wat is de WBGT-index?
De WBGT is een meetwaarde die luchttemperatuur, luchtvochtigheid, stralingswarmte en luchtbeweging in één getal samenbrengt, zodat je ziet hoe zwaar de hitte werkelijk is voor het lichaam. In België verplicht de Codex Welzijn op het Werk werkgevers om die waarde te gebruiken, met vaste grenzen per zwaarte van het werk. Nederland kent geen verplichting, maar erkent de WBGT wel als de juiste meetmethode.
Hieronder lees je waarom een gewone thermometer tekortschiet, waar de methode vandaan komt en hoe de nieuwe hittekrachtschaal van het KNMI zich hiertoe verhoudt.
Wat is er eigenlijk aan de hand op dat sportveld?
Stel je voor: je loopt op een zomerse middag langs een sportveld. Bij de kantine hangt een vlag met een gele kleur. En na precies vijftig minuten stoppen alle spelers tegelijk. Ze lopen rustig naar de kant, pakken hun bidon en gaan in de schaduw zitten. Niemand protesteert, de coach kijkt tevreden. Na een kwartier gaat het fluitsignaal en begint het spel opnieuw.
Wat is er aan de hand? Iemand heeft de WBGT gemeten.
WBGT staat voor Wet Bulb Globe Temperature. Het is geen ingewikkeld apparaat en geen nieuw idee uit een Brusselse vergaderruimte. Het is een meetmethode met een lange, fascinerende geschiedenis, die al decennia lang gebruikt wordt om mensen te beschermen tegen hittestress bij sport, defensie en zwaar werk.
Listen or Watch: The Military Invention That Still Protects Workers Today
Liever luisteren of kijken? Beluister onze Engelstalige deep-dive podcast over dit onderwerp via Spotify (5:42 min) of bekijk de YouTube-video.
De podcast is gemaakt op basis van deze blogpost door de NedCert Experts met ruim 20 jaar ervaring in BHV trainingen.
Hoe het begon: slachtoffers op een militaire trainingslocatie
Het verhaal van de WBGT begint op een militaire basis in South Carolina, Verenigde Staten.
Op Parris Island, het trainingscentrum van het United States Marine Corps, stierven in de vroege jaren vijftig meerdere rekruten aan hitte. De luchtvochtigheid op dit eiland is berucht hoog, en jonge soldaten werden er blootgesteld aan zware training in volledig uitrusting, in de volle zon.
De militaire geneeskunde had een probleem. In het Amerikaanse leger stierven tijdens de Tweede Wereldoorlog honderden soldaten aan hitteziekten tijdens trainingen.
Bestaande maatregelen, gebaseerd op luchttemperatuur en luchtvochtigheid apart, werkten maar gedeeltelijk en kostten bovendien veel oefentijd doordat trainingen te vaak werden stilgelegd.
In 1954 en 1955 ontwikkelde het Navy Bureau of Medicine and Surgery een nieuw meetinstrument.
In 1957 publiceerden de onderzoekers Yaglou en Minard hun bevindingen in het wetenschappelijke vakblad.
De kern van hun uitvinding was eenvoudig maar briljant: combineer drie temperatuurmetingen in één getal, dat beter weergeeft hoe het lichaam de hitte werkelijk ervaart.
Na invoering van de WBGT-richtlijnen daalde het aantal hitteslachtoffers op Parris Island dramatisch.
Waarom een gewone thermometer tekortschiet
Iedereen kent het gevoel: het is 28 graden, maar het voelt warmer dan ooit. Of andersom: 32 graden met een droge wind, en het valt eigenlijk mee.
Een gewone thermometer meet alleen de luchttemperatuur. Maar het lichaam ervaart warmte heel anders, afhankelijk van vier factoren tegelijk:
- de luchttemperatuur
- de luchtvochtigheid (hoe makkelijk verdampt je zweet?)
- de stralingswarmte (zon, machines, hete oppervlakken)
- de luchtbeweging (wind of ventilatie)
De WBGT combineert al deze factoren in één getal. Dat doet het door drie temperaturen te meten en die gewogen samen te voegen:
WBGT = 0,7 × natteboltemperatuur + 0,2 × boltemperatuur + 0,1 × droogboltemperatuur
De natteboltemperatuur telt voor 70% mee, omdat die het best aangeeft hoe goed zweet kan verdampen. Is de lucht erg vochtig, dan verdampt zweet nauwelijks en koelt het lichaam slecht af, zelfs als de gewone thermometer maar 28 graden aanwijst. De zwarte bol meet stralingswarmte van de zon of een oven. De droogboltemperatuur is gewoon de luchttemperatuur.
Het resultaat is een getal in graden Celsius, maar dat getal is niet hetzelfde als de gewone temperatuur. In de praktijk ligt de WBGT-waarde bij normaal zomerweer 5 tot 10 graden lager dan de klassieke thermometer aangeeft. Dat klinkt geruststellend, maar draait bij hoge luchtvochtigheid snel om.
Niet nieuw: van ISO-norm tot Belgische wet
De WBGT is allang geen Amerikaans militair geheim meer. In 1982 nam de ISO de methode op als internationale norm, bekend als ISO 7243.
In België is de WBGT nog een stap verder gegaan. De Belgische wetgeving, neergelegd in de Codex Welzijn op het Werk, schrijft letterlijk voor dat werkgevers de WBGT-index moeten gebruiken om blootstelling aan warmte te beoordelen.
De actiewaarden zijn precies vastgelegd: bij licht werk mag de WBGT niet boven de 29 komen, bij halfzwaar werk niet boven de 26, bij zwaar werk niet boven de 22 en bij zeer zwaar werk niet boven de 18. Wordt die grens overschreden, dan is de werkgever wettelijk verplicht om maatregelen te nemen, van gratis drinkwater tot kunstmatige ventilatie binnen 48 uur.
Nederland heeft de WBGT niet wettelijk verplicht gesteld maar erkent de norm wel als de juiste meetmethode. Artikel 6.1 van het Arbobesluit verplicht werkgevers om de temperatuur op de werkplek niet schadelijk te laten worden voor de gezondheid, en de WBGT is het instrument dat de arbeidshygiënist daarvoor gebruikt.
Sectoren zoals de afvalbranche en de petrochemische industrie hebben de WBGT al opgenomen in hun eigen arbocatalogi.
En in Suriname?
Suriname heeft geen specifieke wetgeving die de WBGT verplicht stelt. Maar dat betekent niet dat het land de wijsheid niet kent.
In landen met een tropisch klimaat is hittebewustzijn diep geworteld in de dagelijkse cultuur. Blijf in de schaduw als je even kunt. Drink genoeg, ook als je geen dorst hebt. Plan zwaar werk vroeg in de ochtend. Dat zijn geen regels uit een handboek, dat is gezond verstand dat generaties lang is overgedragen.
Bovendien gebruiken cursisten in Suriname ons lesboek SEHSO van NedCert, waarin de WBGT-index beschreven staat. De methode is dus beschikbaar voor iedereen die ermee wil werken, ook zonder wettelijke verplichting.
Terug naar dat sportveld: de vlaggen
Veel sportverenigingen, met name in de atletiek en het voetbal, gebruiken een kleurencodesysteem op basis van WBGT-waarden. De Koninklijke Nederlandse Atletiek Unie (KNAU) adviseert bijvoorbeeld om duurlopen niet door te laten gaan boven een WBGT van 28 graden.
In de praktijk werkt dat systeem met een kleurencodering op basis van de hittecategorieën uit de WBGT-index. In ons eigen lesboek staat het schema.
Per categorie geeft het schema aan hoelang iemand mag werken of sporten en hoeveel water per uur gedronken moet worden, afhankelijk van de zwaarte van de inspanning. Bij licht werk is de grens ruimer dan bij zwaar werk.
Die vlag bij de kantine, die je zag wapperen? Die vertelde de coach in welke categorie de WBGT op dat moment viel, en dus hoe lang de spelers achter elkaar konden trainen. Niet omdat iemand het heet vond. Maar omdat het gemeten was.
Wat dit betekent voor jou als BHV'er of werkgever
De WBGT is geen abstract getal voor wetenschappers. Het is een praktisch hulpmiddel voor iedereen die verantwoordelijk is voor mensen die werken of bewegen in de warmte.
Als werkgever, zeker in de bouw, logistiek, industrie of landbouw, geeft de WBGT je een objectieve maatstaf. In België is dat een wettelijke verplichting. In Nederland is het een professionele norm. In beide gevallen is het een goede manier om te voorkomen dat mensen uitvallen, ziekmelden of erger.
Hittekracht in Nederland
In 2026 introduceerde het KNMI de hittekrachtschaal, een getal van 0 tot 10 dat voor het grote publiek aangeeft hoe zwaar de hittebelasting op een bepaald moment is.
Belangrijk om te weten: hittekracht is geen nieuwe meetmethode. Het is de WBGT omgezet naar een schaal die makkelijker te begrijpen is. De onderliggende meting blijft dezelfde. Hittekracht 6 betekent een WBGT tussen 24 en 26 graden, hittekracht 7 een WBGT tussen 26 en 28 graden.
Voor professionals zoals BHV’ers, arbeidshygiënisten en veiligheidsregio’s blijft de exacte WBGT-waarde de norm.
FAQ Veel gestelde vragen
Wie zijn het meest kwetsbaar voor hittestress op de werkvloer?
Ouderen, zwangere medewerkers en mensen die bepaalde medicijnen gebruiken, zoals bloeddrukverlagende middelen of diuretica, zijn gevoeliger voor hittestress dan gemiddeld. Ook mensen die pas beginnen met werken in een warme omgeving lopen meer risico: het lichaam heeft ongeveer 8 dagen nodig om te wennen aan een hoge buitentemperatuur. Dit heet hitte-acclimatisatie. Een BHV’er doet er goed aan deze groepen extra in de gaten te houden op warme dagen.
Kan kleding de WBGT-belasting verergeren?
Ja, en dat wordt vaak onderschat. Het WBGT-schema in het lesboek SEHSO gaat uit van standaard werkkleding. Draagt iemand beschermende kleding, zoals een overall, hittebestendig pak of zware veiligheidsuitrusting, dan wordt de warmteafgifte van het lichaam sterk belemmerd. In die gevallen moet de WBGT-waarde als beduidend zwaarder worden beschouwd dan het getal alleen suggereert, en moeten werk- en rusttijden worden aangepast.
Wat zijn de eerste signalen dat iemand last krijgt van hittestress?
De eerste tekenen zijn vaak subtiel: hoofdpijn, prikkelbaarheid, verminderde concentratie en overmatig zweten. Daarna kunnen duizeligheid, misselijkheid en spierkrampen optreden. Gevaarlijk is dat iemand die hittestress ontwikkelt dit zelf vaak niet goed inschat, juist omdat de cognitieve functie al verminderd is. Collega’s en BHV’ers zien het soms eerder dan het slachtoffer zelf.
Mag iemand na een hitte-incident dezelfde dag nog terugkeren naar het werk?
Dat hangt af van de ernst. Bij lichte hitteklachten, na voldoende rust en vochtinname in een koele omgeving, kan iemand na herstel soms nog licht werk verrichten. Bij warmte-uitputting of warmtestuwing is terugkeer naar de warme werkomgeving op dezelfde dag af te raden. Raadpleeg bij twijfel altijd de bedrijfsarts of huisarts, zeker als het slachtoffer bewusteloos is geweest of koorts had.
Waar kan ik als werkgever een WBGT-meter aanschaffen?
De WBGT-meter die wij in onze trainingen gebruiken zijn aangeschaft bij ATAL.
WBGT-meters zijn verkrijgbaar bij arbomiddelen- en veiligheidsspecialisten, maar ook via grotere online platformen. Eenvoudige modellen voor persoonlijk gebruik zijn er al vanaf enkele tientallen euro’s. Professionelere modellen met datalogging en meerdere sensoren kosten meer maar geven een nauwkeuriger beeld over langere periodes.
Maureen Aardema
Maureen Aardema is verpleegkundige en brandmeester bij de brandweer. Haar trainingen zijn praktisch, toegankelijk en direct toepasbaar op de werkplek. Maureen is NedCert-instructeur in Emmen.
Disclaimer
De inhoud van deze blogpost is informatief en zorgvuldig samengesteld. NedCert Experts garandeert niet dat de informatie altijd volledig, juist of actueel is. Aan deze inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. Gebruik is op eigen risico. NedCert Experts is niet aansprakelijk voor schade door gebruik van deze informatie.