Ontruimingsplan Opstellen: Stappenplan voor Bedrijven
Wat moet er in een ontruimingsplan staan?
Een werkend ontruimingsplan legt vijf dingen vast: vluchtroutes (primair en secundair), verzamelplaats, BHV-taken, plattegronden en de alarmeringsprocedure. Plus het onderdeel dat meestal ontbreekt: hoe je mensen naar buiten krijgt die niet zelfstandig een trap af kunnen.
Hieronder lees je wanneer een plan verplicht is in Nederland, België en Suriname, en hoe je het in vijf stappen werkend krijgt.
Wanneer is een ontruimingsplan verplicht?
In Nederland komt de verplichting uit twee richtingen. Vanuit de bouwregelgeving (Besluit bouwwerken leefomgeving) geldt dat gebouwen met een brandmeldinstallatie met doormelding een ontruimingsplan moeten hebben. Daarnaast verplicht de Arbowet elke werkgever om doeltreffend te kunnen handelen bij brand en ontruiming, wat in de praktijk betekent dat je vastlegt hoe dat gaat.
In België geldt dit voor risicovolle panden onder de Codex over het welzijn op het werk.
In Suriname wordt het aanbevolen onder de Veiligheidswet, vooral voor grotere organisaties.
Ook als je formeel niet onder de verplichting valt, is het de moeite waard. Een pand met één trap en vijftien mensen heeft geen dik document nodig, maar wel duidelijke afspraken.
Listen or Watch: How to Write an Evacuation Plan That Works
Liever luisteren of kijken? Beluister onze Engelstalige deep-dive podcast over dit onderwerp via Spotify (5:37 min.) of bekijk de YouTube-video.
De podcast is gemaakt op basis van deze blogpost door de NedCert Experts met ruim 20 jaar ervaring in BHV trainingen.
Wat er in een ontruimingsplan hoort
Een ontruimingsplan is je draaiboek voor een snelle en veilige evacuatie. De basis is je Risico Inventarisatie en Evaluatie.
Vluchtroutes
Duidelijke paden naar de nooduitgangen, gemarkeerd met ISO 7010-pictogrammen. Primair én secundair, want een route kan geblokkeerd raken.
Verzamelplaats
Een vaste, veilige locatie buiten waar iedereen samenkomt. Ver genoeg van het pand, niet op de aanrijroute van de brandweer, en bij voorkeur uit de wind.
BHV-taken
Wie controleert welke ruimtes op achterblijvers, wie belt het alarmnummer, wie vangt de hulpdiensten op, wie telt bij de verzamelplaats. Het alarmnummer verschilt per land: 112 in Europa, 911 in Caribisch Nederland, 115 in Suriname.
Plattegronden
Overzichtskaarten met uitgangen, blusmiddelen, EHBO-middelen en alternatieve routes. Ophangen op de plekken waar mensen komen, niet alleen in de meterkast.
Alarmeringsprocedures
Stroomschema’s voor interne en externe alarmering, inclusief het signaal dat je gebruikt, zoals de slow-whoop.
In vijf stappen naar een werkend plan
Stap 1: inventariseer de risico’s
Breng via de RI&E in kaart wat er mis kan gaan: brandhaarden in keukens, opslagruimtes, elektrische installaties, gevaarlijke stoffen. Kijk daarbij ook naar wie er aanwezig zijn en hoe zelfredzaam die zijn.
Kijk daarnaast ook naar de omgeving. Je RI&E gaat over jouw risico’s, maar het incident dat jou raakt komt soms van buiten: een brand bij de buren, een rookpluim die jouw kant op waait, een lekkage op het terrein ernaast. Voor die scenario’s is ontruimen soms juist het verkeerde antwoord.
Stap 2: teken de vluchtroutes
Maak plattegronden met primaire en secundaire uitgangen. Loop de routes zelf een keer, dan zie je waar in de praktijk een pallet of een kopieerapparaat staat.
Loop ze ook een keer buiten kantooruren. Veel tweede vluchtroutes bestaan alleen overdag: ze lopen door een afdeling die ’s avonds op slot zit, of eindigen bij een deur waar je een pasje voor nodig hebt dat niet iedereen heeft.
Stap 3: wijs taken toe
Definieer de rollen binnen je BHV-team en leg de communicatieafspraken vast, inclusief de coördinatie met de hulpdiensten. Wijs per rol twee mensen aan.
Wijs die rollen toe aan personen, niet aan functies. Een plan waarin “de facilitair manager” de hulpdiensten opvangt, werkt niet als die functie vacant is of als de nieuwe manager het plan nooit heeft gezien. Zet er namen in en controleer die bij elke personeelswisseling.
Stap 4: oefen minstens één keer per jaar
Een oefening legt de zwakke plekken bloot die je op papier niet ziet. Evalueer direct na afloop, als het nog vers is.
Varieer daarbij het scenario. Wie elk jaar op hetzelfde moment dezelfde route oefent, meet uiteindelijk alleen nog hoe goed mensen de oefening kennen. Blokkeer een keer de hoofduitgang, of oefen op een moment dat de bezetting laag is. Dan leer je iets..
Stap 5: houd het actueel
Herzie het plan bij verbouwingen, bij wijzigingen in het team en bij nieuwe regelgeving.
Een ontruimingsplan veroudert onzichtbaar. Er komt een tussenwand, er vertrekt een BHV’er, er trekt een nieuwe huurder op de verdieping boven je in. Geen van die dingen voelt op dat moment als een reden om het plan erbij te pakken, en juist daarom staan er in de meeste plannen telefoonnummers die niet meer werken. Koppel de controle daarom aan een vast moment, bijvoorbeeld je jaarlijkse oefening, in plaats van aan je goede voornemens.
Evacuatie van mensen die niet zelfstandig naar buiten kunnen
Dit is het onderdeel dat in de meeste ontruimingsplannen ontbreekt of uit één zin bestaat, terwijl het in de praktijk de grootste vertraging veroorzaakt.
Bij brand mag je de lift niet gebruiken. Dat betekent dat iedereen die niet zelfstandig een trap af kan, hulp nodig heeft: mensen in een rolstoel, mensen die slecht ter been zijn, iemand met een gebroken enkel, een hoogzwangere collega, maar ook een bezoeker die je niet had zien aankomen.
Maak een persoonlijk evacuatieplan
Voor elke medewerker met een blijvende mobiliteitsbeperking maak je een individueel plan. Bespreek met de persoon zelf wat werkt en wat niet. Sommige mensen kunnen met begeleiding wel een trap af, anderen niet.
Kies het juiste hulpmiddel
Een evacuatiestoel voor trappen, of een evacuatiematras voor iemand die ligt. Beide vragen om oefening: een evacuatiestoel bedien je niet goed op basis van de handleiding alleen.
Wijs vaste begeleiders aan
Minimaal twee per persoon, want één van hen kan afwezig zijn. Zorg dat zij getraind zijn in het gebruik van het hulpmiddel.
Denk aan de tijdelijke situaties
Een collega met een gipsbeen valt vaak buiten alle plannen, omdat het tijdelijk is. Spreek af wie dat signaleert en wie het regelt.
In onze SEHCI-cursus oefenen we met de
evacuatiestoel op een echte trap.
Ontruimen of juist binnen blijven?
Niet elk incident vraagt om naar buiten gaan. Soms is binnen blijven veiliger.
Bij een ontruiming verlaat iedereen het gebouw zo snel mogelijk. Dat is de standaardprocedure bij brand, gaslek of explosiegevaar.
Bij shelter in place blijven mensen juist binnen en zoeken ze beschutting. Dat doe je bijvoorbeeld bij gevaarlijke stoffen in de buitenlucht, bij extreem weer of bij een dreiging buiten het pand.
Ramen en deuren dicht, ventilatie uit, weg bij de gevel.
“In bijna elk ontruimingsplan staat dat de ventilatie uit moet. Vraag je dan wie dat doet, dan blijft het stil. In veel panden zit dat op een centraal systeem waar de gebruiker niet bij kan.”, zegt Sylvia Kouijzer, senior-instructeur bij NedCert Experts.
Je plan moet beide scenario’s beschrijven, met een duidelijk verschil in signaal. Als het alarm voor “naar buiten” hetzelfde klinkt als het alarm voor “blijf binnen”, loopt iedereen bij een chemisch incident precies de verkeerde kant op.
Behandel beide situaties tijdens je oefeningen.
Ontruimen buiten kantooruren
Een plan dat werkt op dinsdagochtend werkt niet automatisch op zaterdagavond.
Bij verminderde bezetting heb je extra maatregelen nodig. Zorg dat er ook tijdens onregelmatige uren minimaal twee getrainde BHV’ers aanwezig zijn. Personeel dat alleen werkt, moet weten hoe het zelfstandig evacueert en wie het informeert.
Installeer waar mogelijk automatische doormelding naar een beveiligingsdienst of meldkamer. En test je noodverlichting en alarmsystemen regelmatig, want bij weinig personeel is techniek extra bepalend.
Training maakt het verschil
Een ontruimingsplan werkt alleen met mensen die het kunnen uitvoeren. In onze SEHCI-cursus leer je evacuaties leiden, calamiteiten managen en BHV-taken coördineren, met tabletop-oefeningen en praktijk op de trap.
FAQ Veel gestelde vragen
Wie is verantwoordelijk voor het opstellen van een ontruimingsplan?
De werkgever, samen met de pandbeheerder.
Bij een gehuurd pand is dat een gedeelde verantwoordelijkheid: de eigenaar voor de installaties en de bouwkundige voorzieningen, de werkgever voor de organisatie en de mensen.
Leg vast wie wat doet, want dit is een klassieke plek waar dingen tussen wal en schip vallen.
Wat doe ik als mijn pand meerdere verdiepingen heeft?
Hoe zorg ik dat mijn plan geschikt is voor evenementen of flexwerkplekken?
Maak een aangepast plan met tijdelijke vluchtroutes en verzamelplaatsen. Informeer alle aanwezigen vooraf, ook gasten en flexwerkers.
Bij evenementen: houd rekening met bezoekers die het
pand niet kennen en dus automatisch teruglopen naar de ingang waar ze binnenkwamen.
Hoe vaak moet ik oefenen?
Sylvia Kouijzer
Sylvia Kouijzer is brandweervrouw, stralingsdeskundige en veiligheidsadviseur gevaarlijke stoffen, met ruim 20 jaar ervaring in de logistiek van gevaarlijke stoffen. Sylvia is NedCert-instructeur in Den Haag.
Disclaimer
De inhoud van deze blogpost is informatief en zorgvuldig samengesteld. NedCert Experts garandeert niet dat de informatie altijd volledig, juist of actueel is. Aan deze inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. Gebruik is op eigen risico. NedCert Experts is niet aansprakelijk voor schade door gebruik van deze informatie.